SŁOWNIK
Słownik terminów japońskich
stosowanych w aikido
A B C D E F G H I J K M N O R S T U W Y Z
A |
||
 |
ai | dosłownie harmonizowanie, łączenie, jednoczenie; |
 |
ai-hanmi | pozycja zgodna - układ, w którym ćwiczący stoją w tej samej pozycji (por. gyaku-hanmi) |
  |
aiki-otoshi | |
|
aiki | dosłownie harmonijne oddziaływanie (zjednoczenie) ki; według kosmologii aikido, wszystkie rzeczy we wszechświecie powstają dzięki oddziaływaniu pozytywnego i negatywnego ki; celem treningu aikido jest poszukiwanie harmonii własnego ki z ki partnera i ki wszechświata |
 |
aikido | dosłownie droga harmonii; nazwę tę, po wielu latach głębokich studiów różnych szkół sztuk walki, przyjął twórca aikido dla określenia swojego unikalnego systemu (por. ai, ki, do) |
 |
aikikai | |
 |
aiki-taiso | podstawowe ćwiczenia w aikido; rozgrzewka; ćwiczenia wprowadzające |
 |
arigato | dziękuję (por. domo arigato) |
 |
ashi | stopa, noga |
 |
ashi-sabaki | ćwiczenia przemieszczeń, obejmują: ayumi-ashi, okuri-ashi, tsugi-ashi (por. tai-sabaki) |
 |
atemi | we wrażliwe miejsce - w aikido ma na celu rozproszenie uwagi przeciwnika |
 |
ayumi-ashi | krok przestawny |
B |
||
  |
bokken | drewniana imitacja miecza japońskiego używana w celach treningowych (por. bokuto, jo, tanto) |
 |
bokuto | drewniany miecz |
 |
bu | dosłownie silny, waleczny, odważny, ale również dotyczący spraw wojennych; w aikido sens tego słowa jest rozumiany jako dzielność i odwaga, a nie rywalizacja, czy współzawodnictwo; oryginanie znaczenie bu to: powstrzymać krzyżujące się (walczące) ze sobą włócznie |
|
budo | dosłownie drogi walki; ogólne określenie japońskich sztuk walki, które rozwinęły się ze sztuk wojennych (bujutsu) np. judo, kendo |
| bujutsu | dosłownie sztuki wojenne | |
 |
bushi | wojownik, samuraj |
|
bushido | honorowy kodeks regulujący życie samuraja |
C |
||
 |
chu | środek |
 |
chudan | poziom środkowy - od pasa do barków (pojęcie używane do określenia wysokości ataku) (por. gedan, jodan) |
D |
||
|
dan | poziom, stopień mistrzowski (por. yudansha, kyu) |
|
do | dosłownie droga; metoda, sposób wewnętrznego doskonalenia się; w Japonii sztuki zajmujące się rozwojem duchowym i fizycznym adeptów (nie tylko sztuki walki) utożsamiane są z do |
 |
dojo | miejsce, w którym trenuje się sztuki walki (szkoła), dosłownie: "miejsce drogi" - miejsce, gdzie poszukuje się do |
 |
dojo cho | |
 |
domo | bardzo |
|
domo arigato | dziękuję bardzo (przyjmuje również formy: domo arigato gozaimas oraz domo arigato godzaimaśta) |
 |
doshu | dosłownie mistrz drogi; tytuł lidera aikido; zgodnie z tradycją japońską, jest to tytuł dziedziczny; obecnie przysługuje on Moriteru Ueshiba - wnuk twórcy aikido |
 |
dozo | |
E |
||
 |
eri | kołnierz |
 |
eri-tori | atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) kołnierza partnera |
F |
||
  |
funakogi-undo | dosłownie ruch wiosłowania; termin pochodzący od ame-no tori fune, co można przetłumaczyć, jako niebiańska uskrzydlona łódź; pojęcie związane z mitologią japońską oznaczające łódź, którą posługiwał się duch gromu spływający z nieba na Ziemię; funakogi undo wywodzi się z ezoterycznych praktyk shinto mających na celu zjednoczenie ciała i umysłu, które twórca aikido wprowadził do swojego systemu; obecnie funakogi undo to jedno z ćwiczeń wprowadzających (aiki-taiso) służące do poprawienia pracy bioder, wypracowania mocnej, stabilnej postawy oraz do koordynacji oddychania z pracą ciała |
G |
||
 |
gaeshi | |
 |
gaku | tradycyjny element wystroju dojo - japońska kaligrafia z nazwą szkoły, mottem lub myślą filozoficzną zawieszana na ścianie w centralnym miejscu sali ćwiczeń, na przeciwko miejsca honorowego (kamiza) |
 |
gedan | poziom niski - od pasa w dół (pojęcie używane do określenia wysokości ataku) |
 |
gi | ubranie, strój (por. keikogi) |
 |
go | pięć |
 |
gokyo | piąta forma podstawowych technik unieruchomień (por. ikkyo, nikyo, sankyo, yonkyo) |
 |
gyaku | odwrotny |
|
gyaku-hanmi | postawa odwrotna - układ, w którym partnerzy stoją w odwrotnych pozycjach (por. ai-hanmi) |
H |
||
 |
hachi | osiem |
 |
hai | tak |
 |
hajime | zaczynać! naprzód! |
 |
hakama | tradycyjne spodnie samurajów, noszone przez mistrzów aikido |
|
hanmi | postawa, pozycja |
 |
hanmi-handachi | pozycja "siedząco-stojąca", ćwiczenia, w których broniący się siedzi, a atakujący stoi |
 |
happo | osiem kierunków (por. shiho) |
| happo-giri | ||
 |
hara | brzuch, centrum, miejsce, w którym skupia się energia witalna człowieka |
 |
hidari | lewy, lewostronny (por. migi) |
 |
hidari-kamae | postawa, w której lewa noga wysunięta jest do przodu (por. migi-kamae) |
 |
hiji | łokieć |
|
hiji-tori | trzymanie za łokcie (za rękawy w okolicach łokcia) |
 |
Hombu Dojo | główna kwatera, centrum treningowe w Tokio (zob. Hombu Dojo) |
I |
||
| iaido | japońska sztuka walki mieczem (dobywania miecza) | |
 |
ich | jeden |
 |
iie | nie |
|
ikkyo | pierwsza forma podstawowych technik unieruchomień (por. nikyo, sankyo, yonkyo, gokyo, lub też ikkyo) |
 |
irimi | podstawowe wejście, ruch do przodu, wejście w partnera |
 |
irimi-nage | rzut, w którym wykorzystuje się wejście irimi tzw. "dwudziestoletnia technika" (por. irimi nage) |
J |
||
 |
jiu | dziesięć |
 |
jiu-waza | tori wykonuje dowolne techniki |
 |
jo | drewniany kij |
|
jo-dori | techniki obrony przed atakiem jo (techniki odbierania jo) |
 |
jodan | poziom wysoki - powyżej barków (pojęcie używane do określenia wysokości ataku) |
 |
judo | |
| ju-jitsu | ||
 |
juji-garami | rzut przez skrzyżowanie rąk (por. juji garami) |
K |
||
|
kaeshi | |
 |
kaiten | okrągły |
|
kaiten-nage | rzut obrotowy (por. uchi kaiten nage) |
| kakari-geiko | tori jest atakowany przez kilku uke, nadchodzących kolejno z jednego kierunku | |
|
kamae | postawa |
 |
kamiza | miejsce honorowe, czyli miejsce, w którym siada nauczyciel na początku i na końcu treningu (por. shimoza) |
 |
kata | dosłownie forma; termin używany głównie w tradycyjnych sztukach walki, tzn. tych, w których nie występuje rywalizacja sportowa; w odróżnieniu od sportu, gdzie głównym celem treningu jest osiągnięcie poziomu, który pozwoli odnieść zwycięstwo w zawodach, adepci tradycyjnych sztuk walki, ćwicząc formy ustalone przez twórcę danej sztuki dążą raczej do harmonijnego rozwoju ciała i umysłu |
 |
kata | ramię |
|
kata-dori | atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) za rękaw kimona (ramię, bark) |
|
katana | miecz |
 |
katate | jedna ręka |
|
katate-dori | atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) przedramienia przeciwnika |
 |
katame-waza | techniki unieruchomień (por. nage-waza, osae-waza) |
 |
katsu | technika przywracania przytomności po urazach |
 |
keiko | |
|
keikogi | strój treningowy używany w sztukach walki |
|
ken | |
|
kendo | |
|
ki | energia duchowa; koncepcja przenikającej cały wszechświat energii ki jest istotnym aspektem kultury orientalnej - filozofii, medycyny, sztuki; pojęcie ki jest nieprzetłumaczalne na żaden zachodni język, a jego znaczenie można w pełni zrozumieć tylko poprzez własne, indywidualne doświadczenie |
 |
kiai | dosłownie nastrój, usposobienie, charakter, również okrzyk; w sztukach walki kiai na płaszczyźnie fizycznej oznacza przenikliwy okrzyk wydobywający się z głębi ciała (z brzucha - hara); na płaszczyźnie duchowej oznacza emanowanie energii witalnej |
 |
kihon | podstawowy, bazowy |
 |
kihon-waza | techniki wykonywane w sposób podstawowy, bazowy |
| kiri | ostrze | |
| kiri-otoshi | ||
 |
kohai | młodszy kolega (por. sempai) |
 |
koho | do tyłu |
 |
koho-kaiten-ukemi | przetoczenie do tyłu - nazwa stosowana zamiennie z ushiro-ukemi (por. zenpo-kaiten-ukemi) |
 |
kokoro | |
 |
kokyu | oddech, siła oddechu |
 |
kokyu-ho | "ćwiczenie oddechu", ćwiczenie wykonywane w pozycji stojącej lub siedzącej, polegające na dojściu do centrum partnera, poznawaniu pracy jego ciała przy jednoczesnej pracy nad własnym oddechem |
|
kokyu-nage | "rzut oddechem" (por. kokyu nage) |
 |
konnichiwa | dzień dobry |
 |
koshi | biodro |
|
koshi-nage | rzut przez biodro (por. koshi nage) |
 |
kote | nadgarstek (dosłownie: mała ręka) |
|
kote-gaeshi | rzut wykonywany poprzez wykręcenie nadgarstka (por. kote gaeshi) |
 |
kubi | szyja |
 |
kubishime | atak polegający na duszeniu przeciwnika |
 |
kumi-jo | forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy wyposażeni są w jo |
 |
kumi-tachi | forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy wyposażeni są w bokken |
 |
kyu | dziewięć |
 |
kyu | stopień uczniowski (por. mudansha, dan) |
| kyudo | ||
M |
||
 |
ma-ai | dystans |
 |
mae | przód |
| mae-geri | atak polegający na prostym kopnięciu przeciwnika | |
|
mae-ukemi | pad, przetoczenie do przodu (por. ushiro-ukemi) |
 |
mawashi | |
 |
men | głowa |
 |
men-uchi | cięcie proste z góry w głowę |
 |
migi | prawy, prawostronny (por. hidari) |
|
migi-kamae | postawa, w której prawa noga wysunięta jest do przodu (por. hidari-kamae) |
 |
misogi | dosłowie obrzęd oczyszczenia; oczyszczenie lub ablucja dokonywane zwykle w wodzie morskiej lub pod górskim wodospadem są dla Japończyków formą religijnej ekspiacji za określone czyny, wydarzenia, w których się brało udział; twórca aikido uważał, że wszystkie techniki aikido są formą misogi (oczyszczenia) |
 |
mokuso | medytować |
 |
morote | |
|
morote-tori | atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) oburącz przedramienia partnera |
 |
mudansha | uczeń posiadający stopień uczniowski - kyu (por. yudansha) |
 |
mune | pierś, tors, korpus |
|
mune-dori | uchwyt za przód kimona |
N |
||
|
nage | rzut, osoba wykonująca rzut lub inną technikę - nazwa używana zamiennie z tori (por. uke) |
|
nage-waza | techniki rzutów (por. katame-waza, osae-waza) |
 |
ne-waza | techniki w parterze |
 |
ni | dwa |
|
nikyo | druga forma podstawowych technik unieruchomień (por. ikkyo, sankyo, yonkyo, gokyo, lub też nikyo) |
 |
Nippon | Japonia |
O |
||
 |
o | wielki |
 |
O'sensei | Wielki Nauczyciel - tytuł Morihei Ueshiba - twórcy aikido (zob. O'Sensei) |
 |
obi | pas |
 |
omote | ruch do wewnątrz (por. ura) |
|
omote-waza | ogólna nazwa wersji technik wykorzystujących wejście przed centrum przeciwnika (por. ura-waza) |
| omoto-kyo | dosłownie nauka wielkiej podstawy; sekta shintoistyczna (por. shinto) założona w Japonii pod koniec XIX w przez Nao Deguchi i Onisaburo Deguchi; uważa się, że współpraca założyciela aikido i Onisaburo w latach 1920-35 dała początek stworzeniu filozofii aikido | |
 |
onegae-shimasu | dosłownie: proszę mnie nauczyć - formuła wypowiadana na początku treningu, a także w trakcie przed rozpoczęciem ćwiczenia |
 |
osae | naciskać, dźwignia |
|
osae-waza | techniki dźwigni (por. katame-waza, nage-waza) |
 |
otagai-ni-rei | ukłon wzajemny pomiędzy partnerami |
|
otoshi | |
R |
||
 |
randori | |
 |
rei | ukłon |
 |
ritsu-rei | ukłon w pozycji stojącej (por. za-rei) |
 |
roku | sześć |
 |
ryo-kata-dori | atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) dwoma rękoma za ramiona przeciwnika |
 |
ryote | dwie ręce |
|
ryote-dori | atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) dwoma rękoma za dwie ręce przeciwnika |
 |
ryu | szkoła |
S |
||
| sabaki | ... (por. ashi-sabaki, tai-sabaki) | |
 |
samurai | samuraj |
 |
san | trzy |
|
sankyo | trzecia forma podstawowych technik unieruchomień (por. ikkyo, nikyo, yonkyo, gokyo) |
| sayonara | do widzenia | |
 |
seiza | siad japoński |
 |
sempai | uczeń starszy stopniem (por. kohai) |
|
sensei | nauczyciel (sztuki walki) |
 |
shi | cztery |
 |
shichi | siedem |
 |
shidoin | instruktor - formalny tytuł |
 |
shihan | mistrz - formalny tytuł |
|
shiho | cztery kierunki (por. happo) |
| shiho-giri | ||
|
shiho-nage | rzut w czterech kierunkach (por. shiho nage) |
 |
shikko | sposób przemieszczania się w pozycji klęcznej |
|
shime | |
|
shimoza | miejsce na macie (tatami), gdzie siadają ćwiczący (por. kamiza) |
| shinto | ||
 |
shodan | pierwszy dan |
 |
shomen | |
|
shomen-uchi | cięcie proste z góry na głowę przeciwnika |
 |
sokumen | |
 |
soto | zewnętrzna strona, na zewnątrz (por. uchi) |
|
soto-kaiten | ruch na zewnątrz (por. uchi-kaiten) |
|
soto-kaiten-nage | |
 |
suburi | indywidualne techniki ćwiczeń przyużcyiu bokken i jo (por. kata) |
 |
sumi-otoshi | |
| suri-ashi | ||
 |
suwari-waza | techniki wykonywane w pozycji siedzącej lub klęczącej (por. hanmi-handachi-waza, tachi-waza) |
T |
||
 |
tachi | stojąc, w pozycji stojącej |
 |
tachi-dori | techniki obrony przed napastnikiem uzbrojonym w miecz (techniki odbierania miecza) |
|
tachi-waza | techniki wykonywane w pozycji stojącej (por. hanmi-handachi-waza, suwari-waza) |
 |
tai-jutsu | techniki walki wręcz (bez użycia broni) |
 |
tai-sabaki | ćwiczenia zwrotów i obrotów ciała, obejmuje tenkan, irimi-tenkan, ikkyo-undo, shiho-undo (por. ashi-sabaki) |
 |
tanto | drewniana imitacja noża (por. bokken, jo) |
|
tanto-dori | techniki obrony przed napastnikiem uzbrojonym w nóż (techniki odbierania noża) |
 |
tatami | mata |
 |
te | ręka |
|
tegetana | dosł. "ręka-miecz" |
|
tekubi | nadgarstek |
 |
ten-chi-nage | rzut "niebo-ziemia" (por. tenchi nage) |
 |
tenkan | obrót, zejście z linii ataku poprzez obrót |
| tori | partner wykonujący techikę obronną (por. uke) | |
| tsugi-ashi | krok dostawny | |
 |
tsuki | uderzenie proste |
U |
||
 |
uchi | |
|
uchi | |
|
uchi-kaiten | |
|
uchi-kaiten-nage | rzut obrotowy wykorzystujący ruch do wewnątrz, przejście pod ramieniem partnera (por. uchi kaiten nage) |
 |
uchi-deshi | uczeń mieszkający razem ze swoim nauczycielem |
 |
ude | przedramię |
| ude-kime-nage | rzut wykorzystujący dzwignię na staw łokciowy | |
 |
Ueshiba | (zob. O'Sensei) |
 |
uke | partner atakujący, na którym wykonuje się technikę obronną (por. tori) |
|
ukemi | obrona, pad, przewrót |
|
ukemi-waza | techniki padów i przewrotów |
|
undo | |
 |
ura | odwrotnie, do tyłu (por. omote) |
|
ura-waza | |
 |
ushiro | tył, z tyłu, do tyłu |
|
ushiro-kubishime | atak z tyłu z duszeniem |
|
ushiro-ryote-dori | uchwyt z tyłu, obiema rękami za obie ręce |
|
ushiro-ukemi | przetoczenie do tyłu, pad do tyłu (por. mae-ukemi) |
|
ushiro-waza | techniki obrony przed atakiem z tyłu |
W |
||
|
waza | techniki |
Y |
||
 |
yame | stop! |
 |
yoko | bok, w bok, w kierunku bocznym |
|
yoko-men | |
|
yoko-men-uchi | atak z góry, okrężny, na głowę (skroń) lub szyję |
|
yonkyo | czwarta forma podstawowych technik unieruchomień (por. ikkyo, nikyo, sankyo, gokyo, lub też yonkyo) |
 |
yudansha | uczeń posiadający stopień mistrzowski - dan (por. mudansha) |
Z |
||
|
zagi | siedząc, w pozycji siedzącej |
 |
zanshin | pozostawanie w stanie czujnej gotowości |
|
za-rei | ukłon w pozycji siedzącej (por. ritsu-rei) |
 |
zazen | pozycja medytacyjna - siad w pozycji lotosu lub siad klęczny na piętach |
|
zenpo | do przodu |
|
zenpo-kaiten-ukemi | przetoczenie do przodu - nazwa stosowania zamiennie z mae-ukemi (por. koho-kaiten-ukemi) |
 |
zori | japońskie klapki |
 |
zubon | spodnie do kimona |
| zuki | patrz. tsuki |
